Veel eigenaren van aangewezen monumenten zijn zich meestal bewust van het bijzondere karakter van het pand of object dat zij bezitten., kunnen er met recht trots op zijn. Een verschil in status, een gemeentelijk- of rijksmonument, doet er dan niet zoveel toe. Het gaat vaak om de sfeer en de uitstraling van het monument.
De gemeente Bronckhorst telt op dit moment 805 monumenten, verdeeld over 455 gemeentelijke monumenten en 350 rijksmonumenten. Het belangrijkste verschil tussen beide categorieën zit in het feit dat een rijksmonument van nationaal belang is, bv. het paleis op de Dam, en onder de Erfgoedwet valt. Een gemeentelijk monument is van lokaal of regionaal belang en wordt door de gemeente zelf aangewezen op basis van een door de gemeenteraad vastgestelde erfgoedverordening.
Af en toe krijgt de gemeente van eigenaren van een karakteristiek pand of object een verzoek tot plaatsing op de gemeentelijke monumentenlijst. Achterliggende gedachte is meestal de hierboven genoemde trots, maar soms speelt tegelijkertijd de overweging mee dat je als eigenaar van een gemeentelijk monument in Bronckhorst een subsidie kunt aanvragen voor het reguliere onderhoud van het pand. Hiermee kunnen ook bepaalde isolatiemaatregelen worden uitgevoerd.
Maar, de eerlijkheid gebied te zeggen dat de status van een gemeentelijk monument sommige mensen ook afschrikt ‘want je kunt er immers niets meer mee’. Dat laatste is een misverstand! Het hangt af van wat de plannen voor het monument zijn en hoe het monument in elkaar zit. Door vroeg met elkaar in gesprek te gaan over de monumentale waarden van het pand en het toekomstige gebruik ervan, is vaak veel mogelijk zonder dat deze monumentale waarden worden aangetast.
Vanzelfsprekend heeft de gemeente Bronckhorst veel waardering voor monumenteneigenaren die hun object op een zorgvuldige manier onderhouden of verbouwen. Het draagt bij aan een mooie en aantrekkelijke leefomgeving. Om dit extra te benadrukken is er enkele jaren geleden een monumentenprijs in het leven geroepen om zo de waardering uit te spreken over de wijze waarop een eigenaar van een monument met het onderhoud en/of de restauratie van zijn object is omgegaan. Tijdens de traditionele openingsavond van de Open Monumentendagen in september is de uitreiking van de jaarlijkse monumentenprijs door de wethouder cultuurhistorie en erfgoed inmiddels een vast onderdeel van het programma geworden.
De vraag of het bezit van een monument een lust of een last is moet iedere eigenaar voor zichzelf beantwoorden. De gemeente, en met haar een groot aantal enthousiaste betrokkenen, is in ieder geval blij met de inzet en de zorg die monumenteneigenaren leveren voor de kwaliteit en het behoud van ons gezamenlijke erfgoed.
Bernard Pasman, Gemeente Bronckhorst
Tijdens Open Monumentendag Bronckhorst op 12 en 13 september 2026 zijn veel monumentale panden te bekijken. Het thema van dit jaar is: Veerkrachtig erfgoed – in tijden van onzekerheid.