Al vijftig jaar zet de Oudheidkundige Vereniging Salehem zich in voor het behoud van de geschiedenis van Zelhem en omgeving. Streekmuseum Smedekinck bestaat dit jaar 20 jaar. In het nieuwe nummer van Um Zellem staan deze jubilea centraal. Aan de hand van persoonlijke verhalen, historische reconstructies en portretten van vrijwilligers laat het blad zien hoe uit bezorgdheid over een verdwijnend boerenleven een vereniging groeide die het verleden zichtbaar en betekenisvol maakt voor het heden.
De kern van dit jubileumnummer wordt gevormd door een uitgebreide terugblik op het ontstaan van Salehem. Voormalig huisarts Johan de Boer zag tijdens zijn visites in de jaren zeventig hoe boerderijen moderniseerden, oude werktuigen verdwenen en het dialect steeds minder werd gehoord. Hij besloot dat deze veranderingen niet onopgemerkt mochten voorbijgaan.
Annie Hagens-Tijken heeft de ontstaansgeschiedenis van Salehem bij het 40-jarig jubileum in 2016 op rijm gezet, waarbij het schilderij van Jan Abbink Zicht op Zelhem uit 1979 voor een prachtige omlijsting zorgt.
Het jubileum krijgt een menselijk gezicht in de portretten van mensen die Salehem mede hebben gedragen. Zo is er aandacht voor Wim van Keulen, jarenlang bestuurslid en uitgever, bij wie de liefde voor boeken, dialect en streekgeschiedenis samenkomt. Zijn inzet zorgde ervoor dat verhalen en beelden uit het verleden niet alleen bewaard bleven, maar ook werden gedeeld met een breed publiek.
In een ander portret staat vrijwilliger Tonnie Klein Lebbink centraal, al sinds 2004 actief binnen zowel Salehem als streekmuseum Smedekinck. Zijn verhaal laat zien hoe vrijwilligerswerk, organisatie en praktische inzet onmisbaar zijn voor het dagelijks functioneren van het museum.
Naast deze jubileumartikelen biedt Um Zellem ook ruimte aan bredere historische en culturele thema’s. In een persoonlijke tekst over naoberschap beschrijft Wim van Keulen hoe burenhulp op het Achterhoekse platteland meer was dan goede wil alleen: een samenlevingsvorm met duidelijke plichten, wederkerigheid en sociale samenhang. In zijn herinneringen klinkt dat kernachtig door. Het verhaal laat zien hoe gebruiken veranderden, maar hoe de onderliggende gedachte – je hebt elkaar nodig – herkenbaar bleef.
De rubriek Toen en nu richt zich ditmaal op boerderij Tenk aan de Garvelinkweg, tien jaar lang het eerste onderkomen van het museum van Salehem. Aan de hand van herinneringen, archiefmateriaal en interviews wordt zichtbaar hoe een eenvoudige vaaltstal uitgroeide tot een plek waar voorwerpen, verhalen en vrijwilligers samenkwamen. Het artikel verbindt de lange geschiedenis van het erf met de ontwikkeling van de vereniging zelf.
Verder bevat het nummer een bijdrage over de bevrijding van Zelhem op 1 april 1945, verteld vanuit het perspectief van een bewoner van één boerderij. Gerrit Overbeek heeft een uitgebreid dialectverhaal Stuulematten geschreven, dat het streektaalgebruik levend houdt. Het verenigingsnieuws sluit af met een overzicht van alle activiteiten en plannen voor het komende jubileumjaar.
Met dit jubileumnummer laat Um Zellem zien hoe vijftig jaar inzet van vrijwilligers en betrokken Zelhemmers heeft bijgedragen aan het behoud van lokaal erfgoed. Het blad verbindt persoonlijke herinneringen, voorzien van mooie foto´s, met historische bronnen en toont hoe het verleden blijft doorwerken in de gemeenschap van nu.
Um Zellem is een uitgave van de Oudheidkundige Vereniging Salehem in samenwerking met streekmuseum Smedekinck. Het blad is vanaf 20 februari verkrijgbaar bij museum Smedekinck, de Read Shop Zelhem en via de website van Oudheidkundige Vereniging Salehem.